همین حالا رزرو کنید

رزرو هتل
محرم و عاشورا در کاشان
سوییچ به حالت مطالعه

محرم و عاشورا در کاشان

  • 1398/06/13

در قسمت‌های پیشین شناخت‌نامه‌ی کاشان، از علاقه‌ی شاه عباس صفوی به این شهر صحبت کردیم. ردپای او به عنوان مهم‌ترین عامل رواج اسلام شیعی، هنوز هم در آیین‌های عزاداری محرم و صفر در کاشان پیداست.  شهر کاشان در این ایام به صورت یکپارچه به قرق هیئات عزاداری و تکیه‌ها در می‌آید و مانند هر شهر دیگر کشور، آداب و رسوم محلی برای عزاداری دارد. عزاداری‌ها و پیشواز سوگواری، از پیش از دهه‌ی محرم، در نیمه‌های ماه ذی‌الحجه آغاز می‌شود.

پیش از آغاز محرم، دسته‌ای از تکایای معروف شهر، به سمت بازار بزرگ کاشان حرکت می‌کند تا با سینه‌زنی خبر از آمدن محرم و عزاداری حسینی بدهد. به این دسته چاووش گفته می‌شود و هر سال یکی از هیئات، این وظیفه‌ی نمادین را برعهده می‌گیرد.

شب‌های محرم تکایای هر محله از محله‌ی دیگر دعوت می‌کند تا با دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی خود به آنها ملحق شوند و آیین عزاداری را پرشورتر برگزار کنند. این دعوت‌ها تا شب شانزدهم محرم ادامه دارد. طبق یک سنت قدیمی، هر شب، به نام یکی از تکایای بزرگ شهر نامگذاری می‌شود و آن هیئت نیز بیشترین توان خود را برای هرچه بهتر برگزارکردن این میزبانی صرف می‌کند.

محل تجمع و یکی شدن تمام دسته‌ها، بازار بزرگ تاریخی کاشان است. همه از هیئت‌های محله خودشان، پس از طی کوچه‌های بازار و بازارچه‌های آن، در تیمچه‌ی امین‌ الدوله‌ جمع می‌شوند؛ مکانی به جای مانده از زمان قاجار، با سه طبقه‌ی عریض.

نخل

یکی از المان‌های اصلی محرم در بیشتر شهرهای کویری ایران و همچنین کاشان، نخل است. نخل سازه‌ای چوبی و بزرگ به شکل انجیر است که به عنوان نمادی از تشییع پیکر امام حسین بر دوش 6 تا حتی 20 عزادار(بسته به بزرگی نخل) حمل می‌شود. معمولاً بزرگترین نخل را ظهر روز عاشورا می‌گردانند. در کاشان پنج نخل اصلی به نام‌های نخل سرپره، نخل در فین، نخل در باغ، نخل کلهر و نخل باباشرف وجود دارند که هر کدام متعلق به گوشه‌ای از شهر هستند. نخل‌ها معمولاً با پرچم‌های سبز، قرمز و مشکی تزئین می‌شوند و مردم به نیت نذرکردن، پارچه‌ و پول‌ به آنها سنجاق می‌کنند.

سقا شدن و سقاخانی

در ایام محرم، در کوچه‌ها و همچنین در بازار اصلی، مردان و پسربچه‌هایی می‌بینیم که با یک مشک بر کول، سقایی می‌کنند. آیین سقاشدن که به یاد حضرت ابوالفضل انجام می‌شود، به عنوان یکی از سنن قدیمی کاشان و برخی از شهرهای ایران است. معمولاً خانواده‌ها برای سلامتی فرزندان خود آنها را نذر سقاشدن می‌کنند و این نوجوانان، در ایام محرم، با مشکی بر کول، به عزاداران تشنه لب، آب می‌رسانند.

خیمه‌کوبی

یکی دیگر از آیین‌های شهر کاشان در این ایام، خیمه‌کوبی است که بیشتر سمت نوش آباد انجام می‌گیرد. از دو روز پیش از عاشورا، متولیان، به عنوان نمادی از حرکت یاران حسین به سمت کوفه، خیمه‌هایی که برافراشته بودند را جمع می‌کنند و عده‌ای که در لباس لشکر یزید، لشکر حسین را آزار و اذیت می‌کنند و خیمه‌های آنها را آتش می‌زنند. در این میان با انواع اشعار رجزخوانی یزیدیان و پاسخ یاران نبی، فضایی سوزناک به وجود می آید.

شمع‌زنی

شمع زنی، دیگر سنت کاشان در این شب‌هاست که بیشتر برعهده‌ی زنان است. اغلب از غروب روز تاسوعا، مردم در مساجد، امام‌زاده‌ها و سقاخانه‌ها جمع می‌شوند و به یاد یاران امام حسین، 72 شمع روشن می‌کنند و برخی نیز اینگونه نذر خود را ادا می‌کنند.

تعزیه

آیین تعزیه به عنوان یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین نمایش‌های ایران، از قرن‌ها پیش در اکثر شهرهای ایران برپا بوده است. در تعزیه، که معمولاً از اول محرم تا شب سیزدهم ادامه دارد، هر شب، یکی از اتفاقات و بلایایی که که توسط لشکر ابن زیاد بر سر لشکر حسینی آمده، در قالب شعر و رجزخوانی تعریف می‌شود. در تعزیه دو نوع بازیگر داریم، موافق‌خوان و مخالف‌خوان که این دوگروه به عنوان نمادهای افراد حسین و ابن زیاد، به رجزخوانی و سوال و جواب و روضه‌خوانی می‌پردازند و در این خلال، یکی از وقایع کربلا را تعریف می‌کنند. در تعزیه بازیگر زن وجود ندارد، به همین دلیل تعدادی مرد با صدای ظریف و تیز، با روبنده نقش زنان واقعه کربلا را بازی می‌کنند. سنج، نی، طبل و شیپور، اصلی‌ترین آلات موسیقی برای نواختن در تعزیه هستند که به سوزناک شدن فضا بسیار کمک می‌کنند. این نمایش آیینی از دیرباز مورد توجه و علاقه‌ی خاص درباریان مسلمان ایران بوده است.

 

اگر در ایام محرم به کاشان سفر کردید و به این آیین کهن علاقه دارید، حتمن سری به هتل سرای عامری‌ها بزنید. حال و هوای خیابان علوی در این شب‌ها دیدنی است.

در اینجا خالی از لطف نیست که برخی آیین‌های شهرها و روستاهای اطراف کاشان را نیز نام ببریم

آیین جغجغه‌زنی ابیانه

اگر در روزهای تاسوعا و عاشورا در روستای ابیانه‌ی نطنز باشید، با یک مراسم سنتی و قدیمی مواجه می‌شوید. جغجغه‌زنی یکی از رسوم قدیمی این روستا است که معمولاً در صبح تاسوعا و عاشورا انجام می‌گیرد. پیش از آغاز مراسم عزاداران هرکدام دو دسته کوچک چوبی برمی‌دارند و پس از تشکیل صفوف منظم، با کوبیدن دو جغجغه به هم، به سمت خانه‌ها روانه می‌شوند. سپس جلوی خانه‌هایی که در طی سال گذشته عزیزی از دست داده باشند، توقف می‌کنند، فاتحه می‌خوانند و آن خانه عزادار نیز، با پخش خیرات به آنها خوش‌آمد می‌گوید. سپس دسته دوباره با به صدادرآوردن جغجغه‌ها به سمت خانه دیگر حرکت می‌کنند. در برخی شهرهای دیگر مانند اراک نیز این آیین اجرا می‌شود.

آیین کشته‌برداری نوش آباد

آیین کشته برداری در صبح روز عاشورا در نوش آباد شهر نزدیک کاشان، انجام می‌گیرد. در این روز، عده‌ای با دهل و نقاره به بالای بام امامزاده می‌روند و آغاز سوگواری را اعلام می‌کنند. سپس هر دسته از پنج هیئت اصلی نوش آباد، به سمت امامزاده حرکت می‌کنند. نوحه‌خوانی‌ها و روضه‌خوانی ادامه دارد. در محل امامزاده، چند تن از سادات به صورت منحصر به فردی به شکل یکی از شهدای کشته‌شده در کربلا درآمده و برروی زمین است، یکی امام حسین است، یکی حضرت ابوالفضل، طفلان مسلم ...ودیگر یاران امام که نقش همگی را حتماً سادات برعهده دارند. برداشتن و حمل جسدها از روی زمین همراه با نوحه‌خوانی و زنجیرزنی و شیون عزاداران، نمادی از ظهر روز عاشورا است.

مراسم کتل نوش آباد

این مراسم به یاد علی اصغر، طفل شیرخوار کربلا انجام می‌شود. خانواده‌هایی که طفل خود را نذر علی اصغر کرده‌اند، فرزند شیرخوار خود را در لباس سفید یا سیاه با سربندی از نام ائمه، سوار بر اسبی تزئین شده با آینه پرچمهای رنگی سیاه و سبز، می‌کنند و به نشانه همراهی با سوز امام حسین در سوگ فرزند، کتل را به حرکت در می‌آورند. در اطراف اسب نیز، سه نوجوان با لباس مخمل و چوب به دست قرار می‌گیرند که به آنها شاطر می‌گویند و پدر فرزند نیز با شربت در دست در کنار کتل فرزند خود، از مردم پذیرایی می‌کند.

از دیگر مراسم نوش آباد می‌توان به سقاخانی، خیمه سوزی و آیین سوگ و مویه اشاره کرد. که همگی کمابیش مانند برخی آیین‌های شهر کاشان هستند.

 

 

 

 

 

نظر شما

فرم نظرات
کد امنیتی

© Royagar.com